„Kompleksna politička struktura i ekonomska situacija u Bosni i Hercegovini […] stvara ambijent u kojem se ne stavlja akcent na probleme i prava lezbijki, gej muškaraca, bi- i transseksualaca (LBGT). Smatra se da su druge vrste diskriminacije, posebno etnička i vjerska pripadnost te problemi vezani za siromaštvo, socijalne nejednakosti i infrastrukture toliko prominentni u Bosni i Hercegovini, da LGBT teme ostaju marginalizirane.“

Ovako počinje nedavno objavljeni, nezavisni izvještaj Danskog instituta za ljudska prava za Vijeće Evrope o pitanjima homofobije, transfobije i diskriminacije na osnovu seksualne orijentacije i rodnog identiteta u Bosni i Hercegovini. Izvještaj je objavljen ubrzo nakon što je Thomas Hammarberg, Povjerenik za ljudska prava u Vijeću Evrope u junu 2011 objavio Izvještaj o diskriminaciji na osnovu seksualne orijentacije i rodnog identiteta Upravo to je polazna tačka za diskusiju o ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini: sveprisutno vjersko i etničko pitanje u jednom od najkompliciranijih političkih sistema ne ostavlja prostora za „druge“, pa tako ni za LGBT diskurse.  Od proljeća 2010., početkom predizborne kampanje za opće izbore u oktobru 2010, država se nalazi u stanju trajne blokade. O budućoj vladi mjesecima se diskutira, no nema izgleda za jasnu i stabilnu koaliciju. Pitanje kolektivnih prava svih naroda Bosne i Hercegovine, dakle Bošnjaka, Hrvata i Srba, svuda igra ulogu. Čak i kada se radilo o osnivanju zajedničkog ureda ombudsmana na državnom nivou, zaključilo se da u upravi tima moraju biti po jedan zastupnik Bošnjaka, Hrvata i Srba. Kako se može govoriti o zaštiti individualnih prava i sloboda kada se čak prilikom izbora ombudsmena u prvi plan stavlja kolektivno zastupništvo, a time i kolektivna prava? Individualna prava ne smiju ovisiti o kontekstu kolektivnog.

U Državnom parlamentu se u posljednjih nekoliko godina, za razliku od Srbije i Hrvatske, nijednom nije razgovaralo o ljudskim pravima LGBT populacije. Stajalište većine političara/političarki u Bosni i Hercegovini je time sasvim jasno:  gej muškaraca i lezbijki ovdje kod nas zapravo ni nema, pa i ako ima, onda neka svoju seksualnost  žive u krugu svoja četiri zida. Jer ima važnijih stvari od gej-lezbijskih prava.

Homofobija na svakom ćošku

Iako je LGBT-zajednica od svog prvog i do sada jedinog pokušaja da organizira Queer Sarajevo Festival 2008., veliki događaj sa gej-lezbijskom tematikom, jedva ili nikako vidljiva, tema „homoseksualnost“ je sve prisutnija u medijima. Sve je manje klasičnog negativnog izvještavanja. Čak i desno-populistički orijentirani mediji jednom u sedmici objave tekst sa gej-lezbijskom tematikom. Vijesti kao što su radikalni napadi na splitskom Pride-u dospjele su čak do udarne vijesti. U međuvremenu, izvještavanje je postalo neutralno. Ali, homoseksualnost i dalje ostaje tabu-tema u bh. društvu i samim tim negativno izvještavanje na tu temu i dalje nije isključeno, kao što vidimo u nedavno objavljenom tekstu kolumniste Fatmira Alispahića: „Pederizam – Rat protiv Boga i Čovjeka“ koji je izašao u julu 2011 u online izdanju bosanskog desno-radikalnog časopisa SAFF. U tom tekstu Alispahić na najradikalniji način degradira odabrane hrvatske LGBT-aktiviste/aktivistkinje, proglašava gejeve zlom ovoga svijeta i direktno upoređuje LGBT-pokret za ljudska prava sa fašizmom i nacistima. Ukratko: homoseksualci su odgovorni za sve negativno u našem društvu. Na web portalima, njegov tekst je naišao na veliku popularnost. Samo nekolicina intelektualaca osudila je njegov govor mržnje.

LGBT aktivizam: ukazivanje puta

Primjer kolumniste Fatmira Alispahića samo je jedan od mnogih problema koji ukazuje na homofobni mainstream. Jasno je da se tome mora usprotiviti.

Fondacija Heinrich Böll je u tome odigrala ključnu ulogu. Nakon što je jedina LGBT organizacija, koja je 2008. organizirala Queer Sarajevo Festival, iz više razloga obustavila svoj rad, te od 2009. nije organizirala nikakve javne LGBT projekte, sarajevski ured HBS-a je inicirao renesansu. Zajedno sa lokalnom NVO Sarajevo Open Centre, od oktobra 2010. do danas organiziran je niz javnih kulturnih manifestacija u bh. gradovima Sarajevo, Banja Luka i Mostar. Druge partnerske organizacije prihvatile su ovu inicijativu i inicirane su dodatne aktivnosti. Paralelno sa manifestacijama, aktivisti/ce iz Bosne i Hercegovine su u proljeće 2011. učestvovali/e na raznim konferencijama i studijskim posjetima Ankari, Beogradu i Varšavi. Jedan od centralnih momenata za LGBT-aktivizam u Bosni i Hercegovini je upravo to umrežavanje različitih, individualnih LGBT-aktivist/ica, ali i osnivanje novih nevladinih organizacija. Tako je u julu 2011. osnovana još jedna organizacija u čijem će središtu rada biti seksualne manjine. Još jedna organizacija koja se bavi feminističkim i lezbijskim temama trenutno je u fazi registracije. Svi ti aktivisti i aktivistkinje iz Sarajeva, Zenice, Banje Luke, Prijedora, Tuzle i Mostara u julu 2011. su se okupili na koordinacionom sastanku u Sarajevu. Ovakav oblik koordinacije, ali i pluralizma, od centralnog su značaja za LGBT-rad u Bosni i Hercegovini. Činjenica da je od 2004. do 2009. zvanično postojala samo jedna organizacija koja se bavila LGBT ljudskim pravima dovela je do toga da Queer Sarajevo Festival nije naišao na podršku u široj javnosti. Monopol i samostalno djelovanje samo u ograničenoj mjeri može izazvati dugoročne promjene. Nadajmo se da će zajednički aktivizam uz snažnu podršku u budućnosti donijeti drukčije rezultate.

2011. godina je i politički gledano sigurno bolji trenutak za javnu debatu o LGBT ljudskim pravima, nego što je to bila 2008. ili ranije. Iako se prava seksualnih manjina trenutno nalaze u sjeni odluke Evropskog suda za ljudska prava u slučaju Sejdić-Finci, Vijeće Evrope se ipak posvetilo tom pitanju. Buduće članstvo Hrvatske u Evropskoj Uniji i brzo napredujuća EU-integracija Crne Gore i Srbije pozitivno će se odraziti na razvoj u Bosni i Hercegovini. Evropska Unija ne može dopustiti da Bosna i Hercegovina postane „crna rupa“ te će u daljnjem procesu integracija obratiti još veću pažnju na ljudska prava, a samim tim i na LGBT-prava.